ليس ثابتا مستمرا بل هو ابدا فى الخلل و الانتقاص . . . و لهذا لو حبس عن الانسان الغذاء مدة قليله نزل و انتقص قريب من ربع بدنه . فتعلم نفسك ان فى مدة عشرين سنة لم يبق من اجزاء بدنك و انت تعلم بقاء ذاتك فى هذه المدة بل جميع عمرك . فذاتك مغايرة لهذا البدن و اجزائه الظاهرة و الباطنة » « 1 » استمرار و دوام حيات عقلى و نفسى و ارتباط و اتصال آن با گذشته كه چند قرن پيش مورد توجه فيلسوف بزرگ شرق قرار گرفته بوده ، در عصر جديد نظر ويليام جيمس « 2 » آمريكائى و هانرى برگسون « 3 » فيلسوف فرانسوى را به خود جلب نموده است . بعقيدهء اين دو فيلسوف ، مسئلهء استمرار حيات عقلى از اخص خواص آثار و ظواهر نفس و يكى از بزرگترين دلايل اثبات وجود « من » يا شخصيت مىباشد . به نظر اين دو دانشمند معاصر ، عالم عقل و تفكر ، انقسام و انفصام پذير و سكون‌بردار نبوده و دائما در حركت و جنبش مىباشد . هانرى برگسون حيات روحى را بيك قطعه موسيقى مركب از نغمات مختلف و متمايز كه از اختلاط آنها يك آهنگ موزون و دلپذير بوجود مىآيد ، تشبيه كرده است « 4 » . ويليام جيمس مىگويد : « مشكل بلكه محال است كه ما يك حالت نفسانى در خود پيدا كنيم كه محدود و مقصور به حال حاضر باشد و آثارى از گذشتهء نزديك در آن مشهود نشود و به تعبير ديگر ، شعاعى از اشعهء زمان ماضى نزديك ، به آن پرتو نيفكند » « 5 » .

--> ( 1 ) - ابن سينا ، « رسالة فى معرفة النفس الناطقة و احوالها » ص 9 . ( 2 ) - W . james . ( 3 ) - H . Bergson . ( 4 ) - H . Bergson , L'Evolution Creatrice , p . 3 . ( 5 ) - W . james , Principles of Psychology , p . 206 .